|
|
La Majaa Mondo Klasika
fare de Viktor Medrano
Ekzistis la Majaa mondo Klasika dum pli ol mil jaroj de 200 a.K.
ĝis 900 p.K. en la verdaj malaltejoj tropikaj de Centrameriko. Kio
iĝis la Majaoj? Eĉ hodiaŭ, oni vidas la grandajn piramidojn kaj
konstruaĵojn kiel pruvojn de iliaj altnivelaj sciencoj kaj artoj.
Eĉ hodiaŭ, milionoj da la Majaoj ankoraŭ parolas lingvojn
indiĝenajn, kiuj descendas el la du lingvoj antikvaj de la misteraj
tekstoj hieroglifaj: la Jukateka kaj la Ĉola. Paroliĝis la
Jukateka ĉe la triono norda kaj ĉe la bordo orienta de la
duoninsulo Jukatana. Paroliĝis la Ĉola ĉe la bazo de la
malaltejoj sudaj de Palenkeo okcidente al Kopano oriente. Okupis
ambaŭ grupoj, la Jukatekoj kaj la Ĉoloj, la areon inter tiuj du
subregionoj. La popolo de la areo meza estis dulingvanoj. La du
lingvoj estis tiel similaj en vortstoko kaj gramatiko kiel la rilato
inter la Hispana kaj la Itala hodiaŭ. Faciligis tiu ĉi simpliĝo
lingva la kreadon de la granda civilizacio regiona de la Majaoj.
Ampleksis ili proksimume 50 ŝtatojn sendependentajn. Faciligis la
unuformeco lingva la interŝanĝojn komercajn kaj kulturajn inter la
multaj regnoj, kiuj, kvankam konkuregaj kiel antikvaj urbŝtatoj
Grekaj, prezentis etnan identecon unuiĝintan al la eksterlandanoj,
speciale tiuj kiuj parolis aliajn lingvojn.
(Fonto: Schele, Linda,
kaj Freidel, David. A Forest of Kings. Nov-Jorko: William Morrow
and Company, Inc., 1990.)
|
La Majaa Nombrosistemo
La Majaa nombrosistemo estas 20-baza ĉar nombris la antikvaj Majaoj per la 10 fingroj kaj la 10 piedfingroj. (Sube, la apostrofo estas la glotŝtopo kaj la litero x sonas kiel ŝ.)
| 10-baza | 20-baza | Majaa | Esperanto |
| 1 | 1 | hun | unu |
| 2 | 2 | ka | du |
| 3 | 3 | ox | tri |
| 4 | 4 | kan | kvar |
| 5 | 5 | ho' | kvin |
| 6 | 6 | uak | ses |
| 7 | 7 | u'k | sep |
| 8 | 8 | uaxak | ok |
| 9 | 9 | bolon | naŭ |
| 10 | A | lahun | dek |
| 11 | B | buluk | dek unu |
| 12 | C | lahka' | dek du |
| 13 | D | oxlahun | dek tri |
| 14 | E | kanlahun | dek kvar |
| 15 | F | holahun | dek kvin |
| 16 | G | oaklahun | dek ses |
| 17 | H | u'klahun | dek sep |
| 18 | I | uaxaklahun | dek ok |
| 19 | J | bolonlahun | dek naŭ |
| 20 | 10 | hunkal | dudek |
(Fonto: Litzinger, William J., kaj Bruce, Robert D. Maya T'an Spoken Maya. Meksiko: Ediciones Euroamericanas, 1997.)
100 = 110
101 = 1010
102 = 10010
103 = 100010
200 = 110 = 120
201 = 2010 = 1020
202 = 40010 = 10020
203 = 800010 = 100020
196910 = 4I920
|
